«ԱՐՄԵՆԻԱ» ԹԵՐԹ. ՅԱՌԱՋԱԴԻՄՈՒԹԵԱՆ ՄԻՋՈՑՆԵՐ / 1885 ՕԳՈՍՏՈՍ 1

51
tsocial gs-inline-group" >

1885 ՕԳՈՍՏՈՍ 1, (ՅՈՒԼԻՍ 20 Հ. Տ.)

ՅԱՌԱՋԱԴԻՄՈՒԹԵԱՆ ՄԻՋՈՑՆԵՐ

ԱՐՄԵՆԻԱ-ի ուղղութիւնը եւ ծրագիրը պարզուած են արդեն: Յունիս 18-ի շրջաբերական Յայտարարութեան մէջ եւ մենք այսօր աւելորդ կը համարինք մի նախաբան դնել այստեղ:

      Մենք աւելի օգտակար կը համարինք մեր ազգի թերութիւնները ցոյց տալ եւ ժամանակիս ոգուն չհետեւող մեր դանդաղ ընթացքը մտրակել, քան թէ հայի գովելի յատկութիւնները անդադար հռչակելով խունկ ծխել: Գուցէ շատերին հաճելի չլինինք այս կերպով, բայց օգտակար կը լինինք: Եւ մեր փնտռածն ալ այս է. օգտակար լինիլ հայ ազգին:

 

Գրած էինք մեր Յայտարարութեան մէջ թէ այսօր հայ ազգը նիւթապէս, բարոյապէս եւ մտաւորապես շատ յետնեալ վիճակի մէջ կը գտնուի: Եւ ի՞նչպէս կարելի է, որ ժամանակին հետ յառաջ երթայ, երբ մեր մէջ ո՛չ եկեղեցականը, ո՛չ վաճառականը, ո՛չ արհեստաւորը, ո՛չ ուսանողը եւ ո՛չ բանւորը կը կարդայ, ժամանակիս ոգուն եւ նորանոր պահանջներին եւ դեպքերին ծանօթանալու համար: Պաշտօնական յայտնի մի վիճակագրութիւն չունինք, որ որոշապէս գիտնանք թե քանի՞ միլիօն հայ կայ այսօր աշխարհի վրայ (այս ալ քիչ ամօթ չէ մեզ համար), բայց ենթադրելով առ նուազն թէ ՎԵՑ ՄԻԼԻՕՆ հայ կայ, ի՛նչ տխուր գաղափար պիտի կազմենք հայի ընթերցասիրութեան վրայ, երբ գիտնանք թէ ամենէն շատ տարածուած հայ թերթը 1000 էն աւելի բաժանորդ չունենար: Ուրեմն մեր ազգի մէջ 6000 մարդէն մազիւ մէկ մարդ լրագիր կը կարդայ:

Կը զարմանանք Եւրոպացիների քաղաքական, արհեստական, առեւտրական եւ այլն յառաջադիմութիւններին վրայ. բայց պէտք է որ նկատենք նաեւ թէ նոցա յառաջադիմութեան միջոցները ո՞րոնք են: Մտիր մի եւրոպական քաղաք եւ անմիջապէս աչքիդ առջեւ կը ներկայանայ այդ միջոցներէ մին, նոյն իսկ փողոցներին մէջ եւ ամեն անկիւններ: Այդ միջոցն է Եւրոպացիների անյագ ընթերցասիրութիւնը:
Իբր օրինակ վեր առնենք Մարսէյլը:

Այստեղ, ուր 1882ի մարդահամարին համեմատ 399,399 բնակիչ կայ, 60ի չափ լրագիր կը հրատարակուին զանազան նիւթերի վերաբերեալ: Ասոնց մէջեն միայն Petit Maseillais օրաթերթը 100,000 հատ կը ծախուի ամեն օր. Petit Provencal օրաթերթը գրեթէ նոյնչափ եւ այլն: Ասոնցմէ զատ  Փարիզէն ալ 100,000-ներով լրագիրեն կը գան հոս ամեն օր եւ փողոցները կը ծախուին: Ամէն մէկ քայլափոխին մարդ կը պատահի լրագրավաճառի խանութի  եւ շրջող լրագրավաճառների: Le Petit Journal de Paris լրագիրը որ ամեն օր գրեթէ 1 ՄԻԼԻՕՆ օրինակ կը տպագրուի, իրեն յատուկ վաճառատուն ունի Մարսեյլի մէջ եւ շոգեկառքը ամեն օր որոշուած ժամին կը բերէ հոս նորա լրագրական հակերը:

Արդ, եթէ լրագիրների այս ահագին քանակութիւն բաժնենք Մարսէյլի  400,000-ի չափ բնակիչներին վրայ, պիտի գտնենք որ 1 Մարսէյլցի աղքատն անգամ 20,000 հայի (որոց մէջ փաշաներ, էֆէնտիներ, Սրբազաններ եւ նշանաւոր  վաճառականներ ալ կան) կարդացածի չափ լրագիր կը կարդայ:

Հայ ընթերցողը գուցէ այս տողերի վրայ այնչափ շատ զարմանայ, որ չուզէ հաւատալ, բայց երբ մէկը այստեղ գայ, իր թերեհաւատութիւնը կը վերանայ: Նա կը տեսնէ փողոցները մանր մունր բաներ ծախելով հազիւ իրենց օրապահիկ ճարող պառաւ կիներն անգամ փողոցին մէջ նստած լրագիր կը կարդան: Նա կը տեսնէ որ կառավարները որք փողոցները կեցած կը սպասեն իրենց կառք վարձողի, մի եւ նոյն ժամանակ պարապ չեն մնար. ձեռքերնին մի լրագիր բռնած կը կարդան: Նա կը տեսնէ որ մինչեւ անգամ մի ածխավաճառի խանութին մէջ գտնւող 2 փոքրիկ սպասաւոր տղայները չեն կարող համբերել որ իրենց մեծաւորը լրագիրը կարդալէ յետոյ, զայն առնեն կարդան, այլ իրենք ալ մէկ մէկ հատ կը գնեն եւ կը կարդան (այս տողեր ուշադրութեամբ թող կարդան այն հայեր որք Կ. Պօլսի հայ լրագիրներին մէջ ստիպուած են երբեմն յօդուածներ կարդալ օթլախճիութեան դէմ): Նա կերթայ մի ոտնաման ներկողի (decrotteur) մօտ եւ մինչ իւր կոշիկներ կը ներկուին, ներկողը կը ներկայացունէ անոր մի լրագիր որպէս զի կարդայ եւ այդ միջոցին իւր վայրկեանները պարապ չանցնին. Կերթաք մի ճաշարան, կերթաք մի սրճարան, կերթաք սափրիչին մօտ ածիլուելու, վերջապէս ուր որ կերթաք, որ կողմ դառնաք, ձեզ մօտ լրագիրներ կը բերեն կը դնեն որ կարդաք: Լրագիրը հացին չափ անհրաժեշտ պէտք է Ֆրանսացուն, առանց նորա նա չէ կարող ապրիլ:

Ընթերցողութեան այսպէս տարածուած լինելուն շնորհիւ, նոր միտքեր եւ գաղափարներ, նոր գիւտեր եւ դէպքեր կրնան շուտով իրարու հաղորդուիլ եւ քաղաքագէտը, ուսուցիչը, եկեղեցականը, վաճառականը, արհեստաւորը, մշակը եւ այլն ամենքն ալ իրենց մասին մեծ օգուտներ կը քաղեն այս հաղորդակցութենէն, մտքերու այս իրարու շփումէն եւ զարմանալի յառաջադիմութիւններ կունենան:

Իրաւ է թէ մեր մէջ ալ ընթերցասիրութեան մասին մի փոքրիկ շարժում կը տեսնուի եւ մենք ԱՐՄԵՆԻԱ-ի Ա թիւը կը հրատարակենք շատ աւելի բաժանորդներ ունենալով, քան որչափ կը յուսայինք հիմնուելով 10 տարի առաջուան մեր փորձառութեան վրայ. բայց այդ շարժում բաղդատելով ուրիշ ազգերի յառաջադիմութեան հետ, կը տեսնենք որ մերը կրիայի շարժման չափ ալ չկայ, մինչդեռ ուրիշներ շոգէկառքներով կընթանան: Ոևէ ազգի յառաջադիմութիւնը կաղն ի կաղ կը լինի, եթէ կինն ալ չօգնէ միասին: Մենք ուրիշ անգամ կը խօսինք մեր ընթերցողներին՝ կնոջ գործունէութեան եւ կատարած դերի մասին եւս, թէ Եւրոպաի եւ թէ՛ Ասիաի մէջ:

Մ.Փ.

Ս.Թ. Սարգսյան

Հաջորդիվ

«ԱՐՄԵՆԻԱ» ԹԵՐԹ. ՎԱՆԻ ՀԱՅԵՐԻ ՎԻՃԱԿԸ ԵԻ ՄԻ ՔԱՆԻ ԱՆԿԵՂԾ ԽՕՍՔԵՐ ԱՌ ՕՍՄ. ՏԵՐՈՒԹԻՒՆ (Մաս 1)

Հեղինակի մասին Վերջին գրառումներ Արմեն ՍիմոնյանԼրագրող at Կայծ էլեկտրոնային պարբերական Latest posts by Արմեն Սիմոնյան (see all) Ադրբեջանը կրակ է բացել Երասխի հատվածում․ ծավալվել է ինտենսիվ փոխհրաձգություն․ ՀՀ ՊՆ - […]

«Կայծ» լրատվական


This will close in 7 seconds