Քաղաքական Հարթակ: Արցախի Պատերազմին Հոլովոյթը. Վիգեն Թուսունյան

Vigen Tossunyan
417

«Եթէ դուն գիտես թշնամիդ եւ գիտես դուն քեզ, պէտք չունիս վախնալու հարիւր ճակատամարտէ»:

Սուն Ցու, Ք.Ա. Զ.դարու չինացի ռազմավար, զինուորական եւ փիլիսոփայ

 

Արցախի վերջին պատերազմը փաստեց, թէ երբ մեծ պետութիւններ իրենց շահերուն համար փոքր պետութիւններուն լուծում պիտի պարտադրեն,  շատ դժուար է անոնց դէմ դնելը: Մենք որպէս հայ ժողովուրդ պատերազմէն առաջ գիտէի՞նք մեր թշնամին Ատրպէյճանը: Որքանո՞վ գիտէինք մենք զմեզ: Մեր հետազօտական կեդրոնները տեղեակ էի՞ն տարածաշրջանի փոփոխութիւններուն մասին: Մեր պետական այրերը կը վարէի՞ն պետական շահերուն նպաստող քաղաքականութիւն: Այս հարցումներուն պաասխանները պիտի տան յստակ պատասխաններ եւ մեր ժողովուրդը դուրս հանեն խարխափումի վիճակէն եւ մեզի տան այս դժուար ժամանակաշրջանին ճիշդ ձեւով կողմնորոշուելու առաւելութիւնը:

Հասկնալու համար Արցախի պատերազմին հոլովոյթը պէտք է հասկնալ իւրաքանչիւր մասնակցող կողմի նպատակաները եւ մասնակցութեան չափը ու ան ի՞նչ բանի կրցաւ հասնիլ:

            1-ԱՐԵՒՄՈՒՏՔ

Այս պատերազմին հիմնական կողմը Արեւմուտքի ուժերն էին ներկայացուած Մեծն Բրիտանիայով: 19-րդ դարէն ի վեր Արեւմուտքի պետութիւններ ընդհանրապէս եւ Մեծն Բրիտանիա մասնաւորապէս ճիգ թափած են Ռուսիան որպէս ցամաքաամասային հզօր պետութիւն տկարացնելու, անոր թոյլ չի տալով հասնիլ Միջերկրական Ծովու տաք ջուրերը եւ հարաւէն ու արեւելքէն շրջապատելու համար զայն, Թուրքիոյ եւ Կեդրոնական Ասիոյ մէջ ձգտելով ունենալ ազդեցութեան գօտիներ:

Այս անգամ ալ Մեծն Բրիտանիան որդեգրելով նոյն քաղաքականութիւնը, օգտուելով Ատրպէյճանի պահանջատիրութենէն եւ Թուրքիոյ նման ծաւալողապաշտ կողմի մը գոյութենէն, վճռեց մտնել հարաւային Կովկաս, ռուսական դիրքերը տկարացնելու եւ Իրանը հիւսիսէն ամբողջութեամբ պաշարումի տակ առնելու համար: Մեծն Բրիտանիոյ վարչապետը այս գործը վստահեցաւ արտաքին գաղտնի գործակալութեան տնօրէն Ռիչըրտ Մուրին, որ լաւ թրքերէն կը խօսի: Ան 2014-էն 2017 Մեծն Բրիտանիոյ դեսպանն էր Անքարայի մօտ եւ ծանօթ է Թուրքիոյ ներքին խոհանոցին:  ԱՄՆ-ի կանաչ լոյսը կարեւոր էր այս գործողութեան համար: Մուր օգնեց թուրքերուն Իտլիպէն հազարաւոր կռուողներ Ատրպէյճան փոխադրելու համար:  Նաեւ Մեծն Բրիտանիան էր որ սպառնաց օգտագործել վեթոյի իրաւունքը ՄԱԿ-ի Ապահովութեան Խորհուրդին մէջ պատերազմը դադրեցնելու որեւէ որոշումի պարագային: Հիմնական գործը ուրեմն շրջանին մէջ Ռուսիոյ ազդեցութեան գօտիի փլուզումն էր, Թուրքիոյ, Ատրպէյճանի զինեալ ուժերու եւ Սուրիայէն բերուած ահաբեկիչներու օգտագործումով: Մեծն Բրիտանիան առիթը լաւ գտաւ ԱՄՆ-ի վարչակարգի զբաղած շրջանին իր օրակարգը յառաջ տանելու համար: Ներկայիս Մեծն Բրիտանիան պիտի շահի Արցախի ոսկիի հանքերը պեղելու իրաւունք, Ատրպէյճանի բնական կազին եւ քարիւղին մէջ «Պրիթիշ Փեթրոլիում»ի ունեցած շահաբաժինէն ետք:

2-ԹՈՒՐՔԻԱ ԵՒ ԱՏՐՊԷՅՃԱՆ

Թուրքիա որպէս տարածաշրջանին մէջ ոստիկանի դեր ունեցող պետութիւն առիթը յարմար նկատեց զինեալ միջամտութեամբ օգնելու համար Ատրպէյճանի իր եղբայներուն:  Թուրքիա ամէն տեղ եւ ամէն առիթով չի մոռնար յառաջ տանելու իր իսլամ եղբայներուն օգնելու իր օրակարգը: Այս այն օրակարգն է զոր Մեծն Բրիտանիան հաստատած է 1920-ական թուականներուն, երբ հիմնած է «Իսլամ Եղբայրներ» շարժումը Եգիպտոսի մէջ, դէմ դնելու համար ազգայնական շարժումին եւ որպէս լծակ օգտագործելու համար համայնավարութեան, ընկերվարութեան ու արաբական ազգայնականութեան դէմ: Այս անգամ ալ Թուրքիա իր օդուժով, անօդաչու թռչող սարքերով եւ յատուկ նշանակութեան զինուորներով օգնեց Ատրպէյճանին: Ատրպէյճանի նախագահ Ալիեւի վարչակարգը պէտք ունէր այս յաղթանակին իր դիրքերը ամրապնդելու համար:

            3-ՌՈՒՍԻԱ

            Ռուսիոյ Դաշնութիւնը մանաւանդ Նախագահ Փութինի իշխանութեան հասնելէն ետք, 2000-ական թուականներուն, սկսաւ վարել Եւրասիան մեծ շուկայի մը վերածելու քաղաքականութիւն, Ռուսիան Եւրոպայի արեւելքի ծայրամասէն բերելու համար մէջտեղ եւ զայն ներկայացնելու համար հզօր, դրական գործօն Ասիան եւ Եւրոպան միացնող: Ռուսիան դարձնել տնտեսական եւ զինուորական ուժ, որու հետ Արեւմուտքը հաշիւի պէտք է նստի որեւէ ծրագիր յաջողցնելու համար: Միայն Արեւմուտքին վստահելու նախկին նախագահ Ելցինի քաղաքականութիւնը ձախողած էր Արեւմուտքի Ռուսիան թերագնահատելու սխալ քաղաքականութեան պատճառով:  Եւրասիական քաղաքական դպրոցն է իշխողը հիմա Ռուսիոյ մէջ: Ամէն քայլ, ներառեալ Արեւմուտքի, Թուրքիոյ, Չինաստանի հետ քաղաքականութիւնը կը մեկնի այս միակ նպատակէն՝ Ռուսիան վերածել Եւրասիոյ մէջ գերիշխող տնտեսական հաւասարակշռող դեր ունեցող պետութեան: Այս քաղաքականութենէն մեկնելով է որ նախագահ Փութին կը փորձէ սիրաշահիլ Ատրպէյճանը եւ Թուրքիան: Կը փորձէ զանոնք մտցնել Եւրասիական ներուժով հզօր համակարգին մէջ:

Այս հարցէն մեկնելով, Ռուսիա, երբ նկատեց, թէ Մեծն Բրիտանիան վերադարձած է 19-րդ դարու զինք հարաւէն պաշարելու քաղաքականութեան, Արցախի մէջ ռուսական ազդեցութիւնը չէզոքացնելով, դիմեց կտրուկ քայլերու: Զինադադար պարտադրեց Հայաստանին եւ Ատրպէյճանին ու զինուորական ներկայութեամբ փորձեց փակել Արեւմուտքի ուժերուն մուտքը դէպի հարաւային Կովկաս, այսինքն ռուսական ազդեցութեան գօտի:

            4-ՀԱՅԱՍՏԱՆ ԵՒ ԱՐՑԱԽ

            1994-ի աւարտած Արցախի ազատագրութեան պատերազմէն ետք, բացի Վազգէն Սարգսեանի եւ Կարէն Դեմիրճեանի իշխանութեան կարճ շրջանէն, Հայաստանի բոլոր նախագահները վարեցին տագնապի ձգձգումի քաղաքականութիւն: Երբ տագնապի մը լուծումը կը ձգձգես եւ չես պատրաստուիր աշխարհաքաղաքական դաշտին մէջ տեղի ունենալիք որեւէ փոփոխութիւն դիմագրաւելու, արդիւնքը կը ստանաս ինչպէս որ է: Հայաստանի Հանրապետութեան ղեկավարութիւնը ինքզինք պէտք է այպանէ այս վիճակին համար: Նախկինները յանցաւոր են որ երկիրը կողոպտեցին ու բանակը չզինեցին պէտք եղածին չափ, Հայաստանը եւ Արցախը չզարգացուցին եւ երկրամասը չդրին զարգացումի ճամբուն վրայ: Իսկ ներկայի ղեկավարները այպանելի են, որ իրենց հակառակորդ ուժը չէզոքացնելու պիտակին տակ, Բանակէն հեռացուցին փորձառու զօրավարներ: Ռուսիոյ հետ յարաբերութիւնը պէտք եղածին չափ չզարգացուցին:  Արեւմուտքը առին միայն որպէս զարգացումի օրինակ եւ վարեցին արեւմտասէր քաղաքականութիւն այնպիսի ժամանակաշրջանի մը մէջ, երբ Արեւմուտքը ամէն տեղ պայքար բացած է Ռուսիոյ եւ իրեն համակիր երկիրներու ղեկավարներու դէմ: Կը վարուի հակառուսական եւ հակաչինական  արտաքին քա.աքականութիւն: Ճիշդ այս ժամանակամիջոցին մենք կը նեղացնենք Իրանը դեսպանատուն բանալով Իսրայէլի մէջ: Կը նեղացնենք Ռուսիան:  Կը նեղացնենք Չինաստանը ստորագրելով կրօնական ազատութիւններու միջազգային համաձայնագրի մը տակ: Չկարդացինք Թուրքիոյ եւ Ատրպէյճանի զօրավարութիւնները ճիշդ ձեւով եւ չպատրաստուեցանք դիմագրաւելու անօդաչու թռչող սարքերը: Ասկէ աւելի ապառողջ եւ ապազգային քաղաքականութեան չենք հանդիպած վերջին տարիներուն: Այլ հարց է նաեւ, թէ Հայաստանի Հանրապետութիւնը առաջին օրէն բնաւ չհամակարգեց իր քաղաքական ուղղութիւնը Արցախի եւ Արեւմտեան Հայաստանի հայկական քաղաքական ղեկավարութեան հետ: Արդիւնքը միակողմանի եւ վտանգաւոր քաղաքականութիւն մըն էր, որ մեզի տուաւ այս արդիւնքը: Չունենալով ազգային հզօր ռազմավարութիւն, մենք դարձեալ դիմագրաւեցինք մեր թշնամիները մեր հին, գիտցած ձեւով, մինչ ան զարգացուցած էր իր միջոցները:

Մեր ժողովուրդը պէտք ունի հզօր, ազգասէր եւ իրենց քայլերը կշռադատող ղեկավարներու: Ղեկավարներ, որոնք գիտեն, թէ որոնք են մեր ազգի բնական դաշնակիցները փանթուրքական վտանգին դէմ: Իրան, Ռուսիա եւ Չինաստան մեր բնական դաշնակիցներն են, հակառակ ամէն տարակարծութեան, որովհետեւ իրենց գոյութիւնը վտանգուած է նոյն փանթուրքական ծրագիրէն: Ղեկավարներ, որոնք չեն ազդուիր Արեւմուտքի խաբուսիկ եւ մեղրածորան քաղաքականութենէն: Շատ լաւ գիտեն մեր ազգի օրակարգը յարմարցնել մեր բնական դաշնակիցներու օրակարգին: Այս է պահանջուածը մեր երկիրը զարգացնելու եւ ամէն վտանգէ հեռու պահելու համար: Ապագային շատ հարցեր մեզի կը սպասեն: Ճիշդ, կշռադատուած եւ համակարգուած քայլերու ժամանակն է:

 

Վիգեն Թոսունեան

Աղբյուրը՝ «Կայծ» էլեկտրոնային պարբերական

Հաջորդիվ

Ալիևն ընտանիքով զբոսնում է Սոսիների պուրակում, որը Սյունիքում է. ԱԺ նախկին պատգամավոր. Լուսանկար

Հեղինակի մասին Վերջին գրառումներ Vigen TossunyanՎիգէն ԹոսունեանԾնած է Պէյրութ 1967 թուականին, մարաշցի Կարապետ Թոսունեանի յարկին տակ: Նախնական ուսումը ստացած է Հ.Բ.Ը.Մ.-ի Լեւոն Կ.Նազարեան վարժարանին մէջ: Երկրորդական ուսումը շարուանակած է Հ.Բ.Ը.Մ.-ի […]

«Կայծ» լրատվական


This will close in 7 seconds