Լուրեր Հայտարարություններ Պատմական փաստաթղթեր

ԹՌՈՒՑԻԿ ՇՐՋԱԲԵՐԱԿԱՆ ՅԱՆՈՒՆ ԱՐՄԵՆԱԿԱՆ ԿԵԴՐՈՆԻՆ

Յաւելուածական լուսաբանութիւն Արմենական ծրագրին

Հայկական հարցը, որպէս բոլոր ճնշուած, բայց իրենց ինքնուրոյնութեան նախանձախնդիր ազգերու հարցերը, նոր չէ, այլ պամականօրէն առաջացել է:
Ուրեմն թուրք կառավարութեան ամբաստանութիւնը, թե հայ ժողովուրդը Բերլինի դաշնագրութենէն յետոյ ոեւէ տեղ ապստամբել է, ոչ այլ ինչ է, եթե ոչ ծայրայեղօրեն նենգամիտ պրօվօկացիա, թէեւ յեղափոխական մի կարգ օրգաններ սխալ հաշւով ցանկացել են որոշել  հայ ժողովուրդի դժգոհութիւնն եւ ինքնապաշտպանութիւնը:
Թրքահայն ակնդէտ սպասեց և սպասած է այդ (61-րդ յօդուածի) «անմիջական» բարենորոգումների գործադրութեան:
Իրաւ է, թէ երբ այնքան տարրական մարդկային իրաւունքներ զլացւում է կուլտուրապէս ընդունակ մի ժողովուրդի, նա ամէն իրաւունք ունի ապստամբելու:
Սակայն իրաւունքը միայն հերիք չէ, սորա համար առաջ եւ առաջ ոյժը եւ արտաքին պաշտպանութիւնը կարեւոր են, որոնք դժբախտաբար չէ ունեցեր եւ չունի հայ ժողովուրդը:
Հայերի մէջ յեղափոխական համարուած կռիւները ուրիշ բան չեն եղեր մինչեւ այժմ, եթէ ոչ ժողովուրդի չափազանց փոքրաթիւ զաւակների կողմից տեղական ինքնապաշտպանութեան հերոսական ճիգեր՝ անհունապէս և անհաւասար կռւում, օր. Զէյթուն, Սասուն, Վան:
Յեղափոխական շարժումներն ու ցոյցերը արգասիք են այնքան անհաշիւ, որքան միամիտ հաւատքի եւրոպական դիւանագիտութեան վրայ:

Ապա՝ թուելով հայկական կոտորածներու տասնամեայ շրջանին ընթացքին մեր ազգային կեանքին մեջ երեւան եկող իրողութիւններու դրական եւ բացասական հետեւանքները, կ՛աւելցնէ,-

–  Գաղափարական շէնքն իրական հողի վրայ պետք է կառուցանել եւ ոչ թէ օդի մէջ:

–   Ընկերային, սոցիալիստական յեղափոխութիւնը մեր իրականութեան հետ կապ ունեցող հեռաւոր գաղափարն է, որին պէտք է ձգտինք ապագային, երբոր քաղաքական կարգերի եւ տնտեսական պայմանների շնորհիւ առաջ կուգայ մեր մէջ նոր հասարակութիւն՝ նման եւրոպական հասարակութեան, այսինքն, երբ սկսի աշխատանքի եւ քափիթալի պայքարը մեր մէջ:
Սօցիալ դեմոկրատիայի վարդապետութիւնը իբրեւ տնտեսագիտական-հասարակական գիտութիւն անհրաժեշտ է մեր ինտելիգենցիային եւ ոգեւորիչ ներքին ոյժը հայ գործիչին , որ ամէնից աւելի պետք է տոգորուի եւ առաջնորդուի եղբայրութեան, արդարութեան եւ հաւասարութեան բարձր իտէալներից:
Օսմանեան պետութեան մէջ քրիստոնեայ ազգերը միշտ կեղեքուած են իբրեւ ռայա, ինչ որ գլխաւոր շարժառիթն է իրենց ազատագրական ձգտումներուն:
Պետութեան եւ երկրի տնտեսական արագ անկումից նոքա (մահմետական ցեղերը) պիտի սթափուին գործնականապէս:

…  Իսկ մինչ այդ՝ մեր իրականութեան կարի հրամայական պահանջի առջեւ հայ ժողովուրդը պարտաւորուած է իր բոլոր միջոցներով  փարիլ ինքնապաշտպանութեան գաղափարին, իր մարդկային իրաւանց դատին, ձեռք բերելու համար տանելի մի վիճակ եւ ձեռք կարկառելու օսմանեան ժողովուրդներու ապագայ յեղափոխութեան:
Ինքնապաշտպանութեան գաղափարը գործնականացնելու համար անհրաժեշտ է ոչ միայն Հայի ձեռքը զէնք դնել, այլ եւ կրթել նրա ստրկացած բնաւորութիւնը, զարգացնել անոր մէջ մարդկային արժանապատւութեան զգացումը:
Առանց սորան, փութկոտօրեն, բռնի միջոցներով եւ սարսափներով ժողովուրդը զինելու պարտաւորեցնելը բացասական հետեւանքներ միայն կարող է ունենալ:

…   Եթէ դրացի ժողովուրդները, թուրքերը, քիւրտերը եւ այլ ազգեր այն աստիճան անկեղծ գիտակցութեան հասած եւ յեղափոխուած լինին, որ հայ յեղափոխութեան եւ ժողովուրդին առաջարկեն համաօսմանեան յեղափոխութեան գործակցիլ, այս ապացոյց է ինքնին, թէ հայերին հաւասար իրաւատէր են ճանաչում իբրեւ երկրին զաւակ եւ որու համար գործնական երաշխիքներ պետք է տուած լինին անշուշտ: Այն ժամանակ անջատ հայկական հարցը իրականութեան մէջ լուծուած կը համարուի եւ թրքահայ ժողովուրդը ուրախութեամբ կ՛աջակցի ընդհանուր ազատագրական գործին՝ ռամկավարական սկզբունքների հեռանկարով: